Typhoid natana(khawsikpui)



Typhoid chu engnge?
Natna hrik chikhat, a hming ‘Salmonellla typhiana’ an tih, bacteria huang chhunga mi hi he natna thlentu ber chu a ni a. He natna hrik hi mihringte chauhvina kan natpui theih niin, kan thisen leh zun leh ek kaltlangin he natna hi a lo inthehdarhin kan inkaichhawng thin a lo ni. Typhoid hi khawvel pumah pawh a hluar angrang hle a, inkaichhawn a awl avang hian he natna hi vei an awm tawh chuan a bul hnaia mite pawhin an kai zung zung tawh mai thin a ni.
A lan chhuah dan
Typhoid natna lo lanchhuah dan chu hetiang hi a ni: Taksa a chau a, awm nuam lo leh peih sam lohnain bul a tan a, mi a chau/hah hma em em a, a changa taksa vawt deuh vurin awm dante a inthlak a inthlak a, lu leh hnungzang te lo na-in pang a kham deuh thum a, tin, kawkhawh emaw daikal thei lo(ek khal) angte in a lang thin. A thenah chuan zing lama khawsik reh siin tlai lamah pang a lo lum leh thin. Tin, vun bawl te, lei ro hul ang te-in a langchhuak thin bawk.
Natna inkaichhawn dan
Inthiarna felfai leh thianghlim awm lohna hmunah typhoid hi a hluar hma a. Typhoid inkaichhawnna tlangpui chu: Ei leh in thianghlim lo, a bikin chhinphui loh emaw ei tur hluiah te; tuisik thianghlim lo atangte, kan kut fai lo atangte a ni ber. Tin, taksa chak lo te hian an kai hma bik a, sa leh bawnghnute ei ngun lai hian kan kai awlsam bik bawk a ni.
Inenkawlna
Mut hahchawlh tawp hi tihtur hmasa ber chu a ni. Tin, ei leh in fimkhur hle a ngai a. Typhiod huat zawng kan ei vaih chuan a zualkaiin a punlun vak thei a ni. Mawm, thak, bawlhlo tak, sangha sa leh bawnghnute ah te insum tlat tur a ni a. Thlai tharlam leh thei hrisel ei tam hi a thain, ser tui sawr te, tui thianghlim in tam te hi a tha hle bawk.
Damdawi atan chuan doctor ngei rawn a, kan nat dan enchiang ngei-a damdawi min chawh hi a tha ber a ni. Daktawr rawn theihna hmuna awm lo leh daktawr rawn remchang lo te tan, typhoid inenkawlna damdawi tlem lo tarlang ila (heng hi mahni thu-a ei lo turin kan inchah a ni)
1. Cifran - 500mg
2. Paraxin(Chloramphenicol)
3. Ofloxacin - 400 mg
3. Ciprofloxacin - 500mg nikhata vawihnih
4. Azithromycin - 500mg nitin chawei hma-in
5. Ceftriaxone 1gm -a nikhata vawihnih inchui
6. Cotrimoxazole - 960mg
7. Cefixime - 200mg
Tin, Paracetamol 500 mg darkar 7 danah emaw ei tel tur a ni.
Tin, Ramhmul damdawi thenkhat han tarlang bawk ila..
1. Lawngpar panga vel, tui litre 2(pava 8) velah chhuang so ila, a
chanve vel-a a tui a kang âwmah-ah suan ila, a la lum pip pep
laiin in tur a ni. Hetiang tui nikhata vawi hnih in-hi a tha ve khawp.
2. Purun var leh sawhthing rawt dip tuilumah chawk ila, nikhata
vawi hnih in tur a ni
3. Balhla- Balhla hmin emaw a phawk deuh pawh tihkawi/diakin
khawizu thirfiante hnih nen chawhpawlh ila, nikhata vawihnih
ei tur a ni. Tin, balhla kawr/pil chhung lam hi an fak viau mai.
4. Cocunut tui in tam tur
5. Serthlum hian awm nuam lo a tihzia awm bakah taksa a tichak a, a tha khawp bawk.
Inven dan
Ei leh in thianghlim hi a pawimawh hmasa ber a. Tin, thil kan ei dawnin fai taka kut sil zel tur a ni. Jampuiah hian tuikhur tui kan ring deuh tlangpui a, a tam zawk chuan tui kan that lem lo. Kan tui in tur hi chhuanso-a a hunna hmun pawh felfai leh thianghlim ni ngei sela. Ruah tui leh lui tui in mai mai te hi a him lo. Typhiod natna kan vela a lar tawh chuan ei leh in lo fimkhur nghal hle ila, sa, bawnghnute, saum te thlengin ei fimkhur tur a ni. Dawr-a thil fun that lohte ei miah loh bawk tur a ni.
Heng bakah hian typhoid chungchangah zawhna tam tak a awm thei ang. Kan khua a sika kan awm a nawm loh deuhva typhoid kai ni-a kan inrinhleh deuh chuan a rang thei ang ber-a damdawi in lama thisen endik tur a ni. Kan inenkawl hma leh kan dam hma mai dawn a ni. Tin, typhoid hi benvawn a neih awlsam tak mai anih avang hiana uluk taka in enkawlin damdawi ei that hle a tul a ni. Chiang taka kan dam var hma chuan natna palzam mai mai tur a ni lo. “Tihdam aiin inven a tha zawk” tih hria-in mitinte fimkhur tlang ila, thianghlimna i ngai pawimawh theuh vang u.
(tb*Bawkbawn hi atha amti bawk)
by Aron S
Learn more »

NAUPAI, NAUNEIH LEH A KAIHNAWIH


NAU PAI, NAU NEIH LEH
A KAIHHNAWIH THENKHAT
                                         - Dr. C. Lalnunpuia

     ‘Mi khawngaihthlak ber mai chu hria nia inngai, hre si lote hi an ni’ an lo ti thin a, a dik ngawt mai. Nau neih leh nau pai chungchangah pawh hian hria nia inhria, hre chiang si lo kan tam hle niin a lang a. Kan hriat dan dik loh avanga hlauh loh tur kan hlauh te, tul lova kan insen vak vak thin te, kan inhuat phah hial thinnate hi a reh theih nan nasa zawka kan inzirtir a hun ta hle a ni. Ngun takin i’n zirho dawn teh ang.
     Mizote zingah raicheha thi kan tlem ta tial tial a, a lawmawm hle. India ramah hian kum 2013 survey-a a lan dan chuan nu naupai 1,00,000 zela 190 hi naupai kaihhnawih leh nau tihtlak/pian hnu ni 42 chhunga thi ang an ni. Hei hi kum 2015 ah chuan 109 vela tihhniam tuma tan lak a ni mek reng a. Kum 2013 chhung khan khawvel pumah nau pai leh nau neih kaihhnawih vanga thi hi nu 2,89,000 vel an ni bawk (chawhrualin ni tin nu 800 vel hi nau pai/neih kaihhnawih vangin an thi ziah ang vel an nih chu!). Khawvel pumah hei hi nasa taka tihtlem tum mek niin India pawhin sum leh pai tam tak a seng mek reng a ni. Zoram ngeiah pawh hian kum 2012-13 chhung khan hetiang thihna hi vawi 12 lai a thleng a nih kha.
     Khawvel pumah dama nau piang 1000 zela 50 (49.4) vel hi kum khat an tlin hmain an thi nia chhut a ni a. Ram changkangah chuan hei hi 1000 zela 5 chauh a ni; India ramah chuan 1000 zela 44 hi kum khat an tlin hmain an thi thung (WHO-2012). Kum 2012-13 chhung khan Mizoramah pawh nausen kum khat hnuai lam hi 600 vel an thi nia hriat a ni a, hei hi dama nau piang 1000 zela 30 ang vel a ni. Kum 2017-ah chuan hei hi 25 tala a tlakhniam theih nan tan lak mek a ni. Nausen thi (Infant mortality rate/ratio) tihniam tur hian Doctor leh hriselna lama thawkte chauh an tawk lo va, naute an damloha enkawlna lo pek ringawt a tawk hek lo. Primary health care an tih zinga mi, invenna leh inzirtirna hi Mizote chuan kan la mamawh ber rih niin a lang. Inneih hma atanga naute (leh a nu) enkawl dan hi ngun lehzuala kan zira, kan practice thalo tam takle hi kan hnuchhawn tawh a ngai a ni ber mai. Sawi thui lo phawt ila.
NU HRISELNA LAM:
Thi neih chungchang hi le
     Thi neih tan hun hi kum 13-14 vel niin kan sawi thin. Tunah chuan kan lo changkang ve tan ta a, kan eite a lo tha bawk nen, kum 10-11 an nih atanga thi nei tan sawi tur an kat ta nuk mai. Thi neih tawp hun pawh kum 40-45 vel ni thin kha kum 50 te a lo ni ta. Thi neih leh thi neih inkar hi mi hrisel pangngaiah chuan ni 28 vel a ni a; ni 21-35 inkar hi chu pawi lova ngaih a ni. Thi nei zing lutuk leh ngah lutukte tan inentir vat a tha a. Tin, upa lam thi hul tawha inngai, thla 4/5 lai hnua nei leh si kan awm a nih chuan inentir ngei bawk tur.
Nau pai venna/chhang khatna ve thung
    Tuma’n chhang zing lutuka fa neih chu kan duh hauh lo. Amaherawhchu, invenna/chhangkhatna a awm tih pawh hre lo hi kan la awm teuh tho niin a lang. Innei tawh si, fa neih la duh rih lo eng emaw zat kan awm bawk. Nau pai venna hi chi hrang tam tak a awm tawh a, nau pai duh si lo, chesual palhte tana ei chi emergency contraceptive pill an tihte thlengin bazarah lei tur a awm ta a. Amaherawhchu hengte hi kan hriat a tha:
Nau pai venna hmanruate hi sawisel bova tha a awm lo.
Mi tam tak chu chhang tihkhat duh siin inven huna inveng si lovin tum aia hmaah nau an pai leh fo va, an mangang em em mai thin. Nau pian hnu hian nuin thi a neih leh hma pawhin nau a pai theih tih hi hriat a tha a, thi neih leh hmaa inven ngai lo anga sawi awm thin hi a dik lo a ni.
Nau pai venna hi a hmangtuin fimkhur taka ngaihtuahin thlan a tha. A mum ei chite hi hnute a tihtlem theih avangin naute hnute hne lai nei tan chuan a rem chiah lo. Chungte tan chuan Copper T an tih angte hi doctor-te rawna hman mai a tha. Condom hmangtu, zaa 2-3 chuan nau an pai tho va; chuvangin nupa kara rinrawla hman atan chuan a him lutuk lo va; mahse a dang hmang thei lo tan chuan hman tho tur a ni.
A mum ei chi hmangte chuan a hun taka ei thlap thlap a tha. Chhang khat nan Copper T hi a him ber nia sawi a ni a, hemi hmangte chu a khat tawka in-check-up tur a ni. Copper T chungchanga insawithaihna tam tak awm thin hi chu kan hnam ze tha lo tak a ni.
Nau pai nih inhriat theih dan
A ni thei mai ang em?..
Thi neih hun dik taka nei thin khan a lo neih tak tlat lohin. Hei hi naupai nih inrinhlelh theihna hmasa ber a ni. Mahse pasal neih hmaa chesual, naupai hlau leh hnuhnawh em em si-ah te hian thi neih huna neih loh a awm ve thei tho va. Tin, pasal nei tawh, fa neih chak lutukhovah pawh hian ngai bel turin thineih hun pangngaia neih loh a awm ve thei tih hriat a tha.
Hnute a lo tang a, a lo lian deuh a, a hmur pawh a lo dum zualin a lo kawh deuh lah a. Hnute han hmeh deuhin hnute tui (colostrum) a chhuak thei. Hei hi vawikhat nau painaah lo chuan a hriat em em lo.
Luakchhuak hlui te a lo awm a, hei hi naute thla khat vel a nih atangin a awm tan ber a. Kar 6-8 chhung vel a awm deuh ber. Rai nih inhriat nan a rintlak em em lo.
Dul, zakhnuai leh serh velte chu a hma aiin a lo dum deuh a. Serh chung deuh atanga laipawng vel thlengin a dumin a inrin raih maithei bawk. Dul rang leh rang lo hi naute len leh len lohah a innghat.
Naute chu kar li chung lam a nih tawh chuan serh chhung chu sen riai (pink) ni thin khan thisen zam chhunga thisen tangkhang avangin a pawl rawng a lo kai lek lek tawh thin a. Hei hi Chadwick’s sign an ti.
Chhul thang zel chuan Phing a nek tak deuh avangin zun a lo chhuak sek a; tin, a chau sam em em maithei bawk.
A nih ngei dawn hi...
Naute kar 12 a lo nih chuan pum/dul a lo lian tan tawh a.
Thisen/zun hmanga rai leh rai loh enna (test-na) hrang hrang pawh a lo positive ta a.
Naute chu kar 24 vel a lo nih chuan pumah  kutphah han dah la, naute a che tih a lo hriat theih tawh ang.
Stethoscope hmanga ngaihthlakin naute lungphu ri pawh kar 18-20 vel atangin a hriat theih ang.
X-ray leh ultrasound hmang pawhin a hriat theih bawk. Mahse Rai laia pum X-ray tih hi a tul fe a nih loh chuan pumpelh a tha zawk.
Nau pai nih inhriat theihna hi thil dangte pawh la awm mah se duhtawk rih phawt ila.
Nau neih hun chhut dan
Nau pai chuan thi a lo hul a. He thi hul hmaa thi neih hnuhnun ber intan ni atang khan han chhut la, ni 280 emaw, thla 9 leh ni 7 emaw, kar 40-na emawah a lo piang ang. Hemi ni chiah hi a nih loh pawhin a hla lo vang.
     Thi neih mumal lo leh chhinchhiah lo tan puma naute chet tantirh kha thla 5-naah ngai la, a dik tlangpui ang. Mi thiamte phei chuan pum len dan azirin neih hun awm ang an chhut thiam a ni.
     Nu pum chhunga naute awm hun chhung hi ni 354 aiin a rei thei lo hrim hrim a. Ni 180 aia hmaa piangte chu a damkhawchhuak lo tur ngaih a ni bawk. Thla kim lova nau piang kan tih hi kar 28-kar 37 inkara piangte hi an ni.
Naupai laiin engte nge tih tur?
     Inentir: Nau pai tirh lam thla 7 chhung chu thla 1-ah vawi 1 zel, thla 8-naah vawi 2, a hnu lamah kar tin inentir theih a tha ber a. Amaherawhchu, chu chu thil harsa a nih avangin nau pai chhunga vawi 3 aia tlem lo in-check-up-tir ngei hi a tawka ngaih a ni. Mahni veng/khuaa ASHA leh Health worker-te rawn hreh loh tur a ni.
  Chaw tha ei: Rai lai leh nau neih laite hian chaw tha (chakna) mamawhna a nasa em em a. Nu chuan naute a chawm tel tak avangin tha taka naute a than theih nan a ei pangngai let hnih dawn lai chaw tha ei se la. Thil man tam tak tak lei a ngai chuang lo; chaw leh chhang te, dailuah, thlai hnah, bulbawk leh be lam chi  leh theite ei tam mai tur a ni. Iron leh vitamin tam tawk a mamawh avangin Sorkarin naupaite hnena a pek thin chu dawng turin Health Sub-Centre-ahte kal thin a tha. Nau pai chhung hian Kg.7-12 vel laiin rihna a pung thin a ni.
     Inenkawl fai: Nu chu a taksa leh thawmhnaw a fai tur a ni a. Hnete hmur a tlum loh nan leh hnute tui a chhuah that theih nan inbual pahte hian han hmethrual thin se la.
     Natna laka invenna: Nau pai tan sakawrekhrik danna (Tetanus vaccine) vawi 2 lak ngei tur a ni. Tun hmain TT vaccine a la la ngai lo a nih chuan a vawi khatna chu nau pai thla 4-5 -naah lak tur, a vawi hnihna chu a vawi khatna lak zawh thla khat hnuah. Hemi kan sawi huna la hman lo kan awm a nih pawhin lak tho tur a ni. Naupai hmasaka TT vaccine la tawhte tan erawh chuan nau neih hma kar 4 velah vawi 1 lak a tawk.
     Mut leh hahdam: Nu chu ni khatah darkar 8 chhung tal muhil thei se duhthusam a ni. Chhunah pawh muhil kher lo mah se hahdamna hun a nei tur a ni. Hahdam a pawimawh tih avanga naupai chhuanlama hna ho te pawh thawh hreh tlat erawh an awm ve leh zauh thin a ni awm e, a tul lem lo. Taksa insawizawi neih chhoh reng a tha a, hah lutuk erawh a him lo.
     Mei zuk chungchang: Zuk loh a him. Nau piang zang lutuk chhan eng emaw zat zinga pakhat a ni. Nau pai laia zial zu lote aiin zu thinte chu an naute 170g velin a zang zawk tlangpui a ni. India ramah hian nau piang zawng zawng zaa 26 lai hi nau piang zang (2.5kg aia tlem) an ni.
     Iron ei : Nuin nau a pai laia thisen a tlakchham vaih chuan amah leh naute in nasa takin kawng hrang hrangin a tawrh theih avangin iron hi ei ngei a tha a. Damdawi in/sub-centre-a a thlawna dawn theih reng a ni. Naute thla 5 vel a nih tawh chuan naupai chhunga mum 100 tal ei hman tura ei tan mai tur a ni. Iron ei thei thlawt lo hi awm ve theih a ni a, thisena thun chite pawh a awm zel; mi thiamte rawn chung zelin. Tunah phei chuan sub-centre tinah thisen (Hb) a test theih vek tawh tura ngaih a ni.
     Test : Nau pai lai hian damdawi in hnaia awmte tan phei chuan HIV test, Blood grouping, Hb. test, zun (albumin) test te hi tih ngei tur a ni a. Natna dang nei sa (eg. BP sang, zunthlum, etc.) -te phei chu in-checkup ngun hle a tha ber.
     Zu in hi: Tih loh tawp tur. Naute pianto tha lo te, rilru leh taksa thanthu te a thlen thei tih hriat a tha.
     Radiation: Nau pai tirh lam thla 4-ah X-ray lak loh tur. Naute piansualna a thlen thei.
     Nupa nun: Naute pian hun hma thla 3 vel chhung phei chu insum theih a tha.
     Ha leh ka chhung vawnfai: Theihnghilh loh tur.
Sawi vek sen a ni lo va, vawi thum aia tlem lo in-checkup a him ber. Naute hnute pek dan ringawt pawh hre lo hi a awm theih khawp mai a, tam pawh an tam khawp mai. Check-up -ahte hian nu hriselna endik mai bakah Naute enkawl dan tur zawng zawng nuin a hriat hmasak vek theih nana lo zirtir leh a hriat duhte lo hrilhhriat hi heng check-ups hian a tum ber a ni.
Nau pai laia hlauhawm hriat theihnate:
Hetiang a lo awm chuan a rang thei ang bera mithiam rawn vat tur:
Ke vung
Lu na/reh thei lo
Nikhaw hre lova tluk
Mit vai/khawhmuh fiah lo
Serh atanga thi leh bawlhhlawh chhuak
BP sang
Thil a nih tur ang ni lo
Fimkhur tul biknate:
Nau neih vawi khatnaa kum 30 leh a chung lam tan
Nu tawi lutuk (140cm. aia tawi)
Thi hawrh (haemorrhage)
Thisen tlakchhamna (anaemia)
Phir pai
Tun hmaa naute thisaa hring tawhte, zaichhuah tawhte
Nau pai rei lutuk (a neih hun tur a rin aia kar 2 chuanga reia a la neih loh fovin)
Natna thenkhat - German measles (sentut chi khat), TB, kal natna, diabetes, thisen zam natna neite
Rh-negative
Rai laia insawizawi hi le...
Taksa taksa leh rilru hrisel nan a pawimawh. Ama’rawhchu, exer lak hmain doctor rawn hmasak a tha a, kar khata vawi 3 vel insawizawi hi rai lai tan a tawk hle a; hah lutuka insawizawi erawh chin miah loh tur a ni. Zawi dam dapa tih chi leh tihrawl tana tha thei turin, ruh chuktuah khawih loh thei zawnga tih a tha. Fimkhur taka insawizawi thiam hi naute leh nu hriselna atan a pawimawh em em a ni.
Rai laia damdawi ei chungchang
    Fimkhur a tulzia kan hre deuh deuh a, a lawmawm hle. Nau pai tirh lam thla 3 chhung hi naute fuke leh ruangam indin chhoh lai a nih avangin fimkhur a ngai lehzual. A pawimawh zual lo chu vitamin pawh ni se hemi hun chhung hi chuan pe lo ila a tha. Mahse loh theih loha pek ngai pawh a awm ve tho mai, Damdawi thawh dan hriatchian loh chu hman loh phawt mai a him a; a him tih kan hriatchian chauh hi a theih hram chuan pek tur a ni.
    Natna chi khat atana damdawi hman thin hrang hrangte zingah pawh him leh him lo bik a awm thei, entirnan- Nu nau paiin malaria lo vei ta se la, Chloroquine leh Quinine te chu a hman theih laiin Primaquine chu hman theih a ni leh si lo. TB damdawi zingah Isoniazid leh Ethambutol a hman theih laiin Rifampicin chu a him leh chiah si lo; chutiang zelin.
    Damdawi chi hrang a tam a, kan hre seng lo vang. Ei atana him leh him lo tlem azawng erawh lo tarlang tho ila:
Nau pai tana himte:
    Calcium citrate /carbonate, Econazole, Magaldrate, Omega 3-fatty acid, Iron polymaltose, Quinidoclor, Thyroid hormones.
Him nia hriatte:
    Acetaminophen, Ampicillin, Ammoxycillin, Amphotericin, Azythromycin, Caffeine, Cephalexin, Cetirizine, Cephalosporin (Cefixime, Cefadroxil, Cefuroxime, Cofetaxime, Ceftriazone, Cefoperazone, etc), Clindamycin, Clotrimazole, Cimetidine, Cloxacillin, Diphenhydramine, Ethambutol, Cyproheptadine, Erythromycin, Famotidine, Insulin, Flouxetine, Frusemide, Ibuprofen, Loratidine, Lansoprazole, Nitrofurantoin, Loperamide, Meclizine, Metformin, Nystatin, Penicillin, Metoclopramide, Naproxen, Pentazocine, Ranitidine, Simethicone, Sulivatam, Terbinafine, Terbutaline.
Hriat chian chiah lohte:
    Acyclovir, Atropine, Amikacin, Aminoglycosides, Aminophylline, Artemether, Artesunate, Beclomethasone, Chloroquine, Ciprofloxacin, Cocaine, Clonidine, Cycloserine, Codeine, Cotrimoxazole, Dapsone, Diclofenac, Domperidone, Dopamine, Ephedrine, Ethamsylate, Fluconazole, Glucagon, Guaiphenacine, Hydralazine, Hydroxy chloroquine, Glyceryl trinitrate, Haloperidol, Heparin, Hydroxyzine, Isoniazid, Ketoconazole, Ketorolac, Levofloxacin, Isoprenalin, Isoxusuprine, Labetalol, Levodopa, Lignocaine, Mebendazole, Mefanemic acid, mefloquine, Methyldopa, Mupirocin, Nalidixid acid, Neomycin, Nifedipine, Noradrenaline, Norfloxacin, Ofloxacin, Omeprazole, Ornidazole, Pantoprazole, Phenylephrine, Piroxicam, Prazocin, Procainamide, Propanolol, Pseudoephedrine, Pyrental Palmoate, Pyrazinamide, Quinidine, Reserpine, Rifampicin, Rofecoxib, Roxythromycine, Salbutamol, Serratiopeptidase, Spironolactone, Sucralfate, Sulfadoxine, Theophylline, Timolol, Tinidazole, Tolbutamide, Tramadol, Triamterene, Trimethoprim, Vancomycin.
A tul viau chauhva hman tur (Naute that lohna thlen thei):
    Alprazolam, Amitryptylline, Aspirin,  Atenolol, Barbiturates, Carbimazole, Chlordiazepoxide, Clonazepam, Colchicine,Detroamphetamine, Diazepam, Doxycycline, Imipramine, Indomethacin, Kanamycin, Lithium, Lorazepam, Methimazole, Methotrexate, Morphine, Penicillamine, Phenobarbital, Phenytoin, Progesterone, Propylthiouracil, Tetracycline, Tobramycin, Valproic acid.
Hman loh tawp turte:
    Clomiphene, Oral contraceptive (nau pai venna ei chi), Danazole, Dehydro-emetine, Demeclocycline, Ergometrine, Fluvastatin, Interferon Alfa 2A, Iodine 125, Itraconazole, Ketoprofein, Lovastatin, Mianserine, Nicotine, Nimesulide, Oxyphenbutazone, Phenformin, Oxytetracycline, Phenylbutazone, Piperazine, Praziquantel, Primaquine, Sodium Valproate, Sparfloxacin, Sotalol, Streptomycin, Tenoxicam, Urokinase.
Rai laia Vaccine lak
    TT (Tetanus toxoid) vaccine chu lak ngei tur a ni tih kan sawi tawh a. Amaherawhchu, Biangboh (mumps), Tangseh, Sentut (measles) leh zeng (polio) vaccine-te hi nau pai laiin lak loh tur. Chutih laiin Tuihri (cholera), Ui a seh (rabies), Khawsikpui (typhoid) leh Hepatitis B vaccine-te erawh chu a tul viau chuan lak theih a ni.
Nau neih zawha rilru lam harsatna:
Nau neih vanga rilru buai (Postpartum psychosis): A tlangpuiin nau neih atanga ni 3-14 ah a intan a, thla 3 laite pawh a awh thin. Nau nei zawng zawng zaa 1 velin an vei ang ngaih a ni. An mu thei lo va,  awm hle hle thei lovin an ngaihtuahna leh an tawngte a buaiin a mumal lo hle thei. A thente chu an tap vak vak a, thenkhat erawh an hlim em em a, an thin a chhe viau mai thei bawk. Thil hlauh tlatte neiin mi hmuh ve loh thilte an hmu a; naute tihhlum ami duhna hial nei khawpin a zual ve thei a, hetiang an awm chuan enkawl vat tur a ni.
Postpartum depression: Nau neih hnu kar 2 vel atanga zawi zawia intanin thla 9 chhung laite pawh a awh ve thin. Nau neih vawi khatnaa zaa 10-15 velin an vei thin. An chau ngawih ngawih a, naute pawh enkawl peih lovin thil ho te an tih pawhin an hah ngawih ngawih a, mut theih loh, chaw ei tui lo, thinchhiat leh sual riauva inhriatnate an nei a. Lungngaihna emaw, khawhar ngawih ngawihna emawte an nei thin. A chang phei chuan thi mai dawna inhriat changte an nei thin.
Maternity blues: Natna ni hran lo mah se tlanglawn tak, zaa 10-18 velin an neih thin a ni. An tah a chhuak em em a, an thinchhiain an huatthu pawh a chhia a. An rilruah hlim leh hlim lohna (mood) a inthlak zung zung thin. Kar 2/1 hnuah a reh ve mai a, damdawia enkawl pawh a ngai lem lo.
     Hetiang natnate hi enkawl dam mai theih vek a ni a, inven theih a ni bawk. A pawimawh zawk chu an chenpui chhungkuate’n anmahni kan enkawl dan hi a ni. Nau neih hnu thla 6 vel chhung hi chu hormone inthlak danglam leh thil dang thenkhat avangin hetiang hi a awm fo a ni tih kan hriatpuia, hrethiam leh dawhthei taka kan enkawl a tha.
Hetiang harsatna tawkte pawhin rilru tihrehawm mai lovin natna awm thei leh mi dangte pawhin an neih ve tho thin a nih avangin lungngai mai lova enkawl dam vat dan tur ngaihtuah zawk tur a ni.
NAUTE HRISELNA LAM:
Hei hi chu kan sawi tam lo ang a, naute piansualna leh naupang thanlenna chungchang tlem chauh kan thlirho ang.
Fuke kim lova nau pian chhan thenkhat:
Inthlahchhawnna atangin: Mizia leh nihphung inthlahchhawnan chi bulpui (gene)-ah dik lohna a awmin. Hei hi thlahtuteah a la awm ngai lo a nih pawhin a nei hmasa ber a nih theih.
Natna hrik: Nau pai laia Saihri (syphillis), Rubella, HIV/AIDS, tangseh leh Toxoplasmosis an tihte vei avangin nauteah piansualna a awm thei.
Damdawi: Damdawi thenkhat, nau pai lai (a bikin nau pai tirh lam thla 3 chhung)-a eia naute fuke kim lohna thlen thei engemaw zat a awm a; chungte chu a hma lama kan ziah tawh kha.
Damdawi ruih theih chi: Zu, heroin, Ganja, Petrol leh Dendrite tih.
Zunthlum: Nuin zunthlum a neiha a inenkawl that loh chuan naute lian tak a insiam thei a, nautein lung leh ruh lam fel lohnate a nei thei bawk.
Nu kum: Fa vawi khat neihnaa kum upa lutuk (kum 40 chung lam)-ah a awm duh.
Radiation: Naute nu pum chhunga a awm laia X-ray leh radiation-a chhun/kah hian naute piansualna a thlen thei.
Ei leh in: Nau pai laia nuin vitamin, Folic acid leh thil dang a tlakchham nasat chuan piansualna leh naute sawngnawi a thlen thei.
Rilru hah: Nau pai laia nuin rilru haha leh lungngaihna a neih nasat lutuk chuan naute chiangkuan lohna engemaw a awm thei.                   
Taksa leh Rilru thanlenna:

Naute/naupang, a kum azira a rih lam leh san zawng duhthusam hre duh tan ‘Chhemdamthli 22nd edition’ ah khan kimchang takin a hmu thei ang. Chungte bakah chuan nau hrisel chu a hnuaia mi ang hian a awm thin:

Thla 1    :   Ri lo chhuahna lamah naute chu hawi nachang a hre ve tan.
Thla 2    :  Nau a nui thei.
Thla 3    :  A ring a tun thei tan a, a nu a hre hrang thei ta bawk.
Thla 4    :  A kuta thil dahin a kutzungtangin a hum ve nghal vat thin.
Thla 5    :  Vuan chungin a thu thei. A thil hmuh thenkhat chu banin a kut pahnihin man a tum ve thei tawh.
Thla 6    :  ‘ma’ ‘ba’ tih ang chi hi a lam ve thiam tawh a, darthlalangah inentirin nuih nachanga hria.
Thla 7    :  Thil a man nghet tawh hle a, a kutzungtang mai ni lovin a kutphah tak takin thil a man ve thei ta.
Thla 8    :  Vawn lohin amahin a thu thei.
Thla 9    :  Vawn neiin a ding thei tan a, ‘mama’ ‘baba’ tihte a sawi thei. ‘Bye-bye’ tia kut vaite pawh a tithei ta.
Thla 10  :  Vawn neiin a kal thei.
Thla 11  :  A bawkvak thei.
Thla 12  :  Vawn nei lovin a ding thei. Thu kam 2/1 awmze nei a sawi ve thiam. Infiampui (ball leh eng ilovin) pawh a theih ve tan.
Thla 13  :  Amahin a kal thei ta.
Thla 18  :  A tlan thei. Thumal 10 vel awmze neiin a sawi thei; a zunchhuak a sawi thei a, chhunah a hulhar tan.
Kum 2   :  Step-ahte pawh a lawn ve thei tawh. Tlu lovin ball a pet thei; a thusawi pawh a chiang tawh hle.
Kum 3-6 :  Mahniin chaw mumal takin a ei thiam; pheikhawk a bun thiam a, zanah a hulhar tan. Hla lar zual a sa thiam a, mitmei leh kut zaizir a hrethiam. Lian nih a duh a, a dilchhut. Thil a zir tan a, suangtuahna a hmang tan.
Kum 6-9 : An ninhleiin an tha a za. Infiam an ngainaa, thiltiha ni puih ve an chak; thian an duh.
Kum 9-12 : An fel tan; thian an mamawh. Thudik an ngaina, mawhphurhna pek ve thin tur. Chin dawklak (habit) an nei ve tan.
Kum 12-15 : An tleirawl/rawlthar, an nghet lo, an laklawh. Thunun luih an ngaithei lo. Ngaihsan zawng thu an zawm duh hle.

Heng zawng zawng hi naute hrisel rau rauvah pawh a inang vek thei chuang lo vang a, duhthusam mai chauh a ni.
    Aw le, kan sawi thahnem tawk ta, sawi tur a la tam. Duhtawk ila.
Source:hriselna hriatzauduhtan fb group
Learn more »

Engvangin nge CANCER kan vei thin?



Cancer han tih hian kan hrethiam tlang mai awm e. Tisa mur (cell) chi khat taksa control-tu khawlina a dan hneh rual loha lo ṭhang/inthlahpung ta hi a ni. Cancer awmtirtu hi hriat fak a ni lo nain thil chi hrang hrang ṭangkhawm (risk factors)-in taksaa hna an thawh aṭanga rawn insiam a ni tih erawh chu hriat a ni. Heng risk factors zinga lar zual deuhte chu:-
Risk Factors
Kum upat lamah cancer hi vei a awl bik : Mi a dam rei poh leh cancer veina chance a sang zel.
Genetic Predisposition : Tisa mur (cell) thenkhat piangsual, pian tirh atanga fuh lo, insiam danglama cancer-a chang hma bik a awm thei.
The Immune System : Taksain natna a lo dolet theihna khawl (Immune System) a that lohin cancer vei a awl bik bawk. HIV/AIDS vei te, Organ transplant avanga immune system tih            ṭhuanawp nana damdawi eiho te leh pianpui immune system fel lote tan hian risk a sang bawk.
Infection by Virus and Bacteria : Virus thenkhat heng Human Papilloma Virus(HPV)(Chhul leh serh bawr cancer, mawngkua leh tai cancer, ka leh hrawk bawr cancer thlen theitu), Hepatitis B and C Viruses(Liver cancer), Eebstein-Barr Virus (EBV)(Lymphoma) leh Bacteria chi khat, Helicobacter pylori (HP)(Stomach cancer) avangte hian cancer a vei theih bawk.
Environmental factors : Kan khawsakna vela kan tawn thil heng, mi meizuk khu kan thawkluh te, nisain min em atang te, natural and man-made radiation vang te, Asbetos avangte hian cancer kan vei thei bawk.
Khawsakphung hrisel lo : Vaihlo(meizuk, sahdah, tuibur al, zarda adt.)  kan hman nasat lutuk avang te, zu kan in nasat avang te, thil rep kan ei thin vang te(thil rep kan ei hian inṭing kan ei tel tih hriat tur), kuhva kan ei nasat avang te, chaw hrisel tawk lo ei te, thil kan ei hnema kan thau lutuk te, taksa kan sawizawi ṭhat tawk loh  avang te hian cancer vei mai a sam bawk.



Hriat tur pawimawh
Heng ‘risk factors’ kan sawi takte tangkhawm hian kan taksaah hna thawkin cancer kan vei thin. Pahnih-khat kan neih avangin cancer kan vei ngei dawn tihna erawh a ni chuang lo. Heng zinga thenkhat hi chu kan thuhnuaia kan dah theih loh a awm, a thente erawh hi chu keimahni kan fimkhur thiam chuan kan pumpelh thei. Hei tak hi a pawimawh leh kan hriat tur chu a ni ta. No. 6-na khi kan fimkhur phawt chuan kan pumpelh thei. No. 3, 4, leh 5-na te khi nun kan uluk chuan pumpelh theihna chin a awm, No. 1 & 2 erawh khi chu engti kawng mahin kan pumpelh thei lo. No. 1-na emaw 2-na emaw khi kan nih a, zu in bawk, meizu bawk kan nih phei chuan cancer kan vei har lo viau mai thei a ni. Chuvangin CANCER LAKA FIHLIM TURIN ZUK LEH HMUAM SIM LA, EI LEH IN FIMKHUR LA, NUN ULUK BAWK ANG CHE.
By lalsiampara sailo Hriselna fb doc
Learn more »

HNUTE CANCER(BREAST CANCER)


Hnam tlem kan ni nâa Mizo-te hian ngáwt(cancer) hi kan vei nasain min tibuai bertu leh thihna thlen tam bertu a ni kan ti thei hial awm e. Mizorama ngáwt vei zinga thahnem tak(11.2%) hi hnute ngáwt vei an ni a, hmeichhe ngáwt vei zingah a tam palina a ni.
Hnute Ngáwt chu eng nge ni rêng?
Hnute ngáwt hi hnute tîsa mür(cell) taksa khawlina a thunun theih loha lo thang a, lo pung ta hluaiin báwk a siam hi a ni. Mür laimu, mürmu (nucleus) chhunga awm, mihring min timihringtu leh kan tîsa thanna thununtu, 'gene' tia kan hriat lo inthlakdanglam (mutate) avanga ngáwt hi rawn insiam a ni. Gene hian kan tîsa mür(cell) tin hi a thununin a upa deuh chu a tawktêin a tharin a thlak zel thin. Gene inthlakdanglam a lo awmin thunun rual lohin kha tîsa mür kha a lo púng a, báwk a insiamin ngáwt(cancer) kan vei ta thin a ni.
Hnute hi tîsa chi hrâng hrângin a siam a:    
1. Gland(Hnute ) : Hnute tui siamtu    
2. Duct(Hnute dáwt) : Hnute tui, gland atanga hnute hmüra petu    
3. Fat(Thau) : Hnute pianphung siamtu leh timawitu    
4. Fibrous connective tissue (Duar) : Hnute tîsa phuarkhawmtu    
5. Skin(Vun) : Hnute tîsa tuamkhawmtu leh khuh mawitu
Héng hnute tîsa hrâng hrâng atang hian ngáwt a insiam thei vek a, gland leh duct atanga insiam hi a tam ber chu an ni. A awm tanna tîsa azirin ngáwt awmdan leh zia pawh a dâng thei thin.
Hnute Ngáwt awmtir theitu (Risk Factors) :
Chi hnihin a then theih - Thunun theih leh Thunun theih loh.
Thunun theihte:    
1. Nau pai danna damdawi (Estrogen) : Nau pai leh hnute insiam nana dawihlo(hormone) pawimawh tak pahnih 'estrogen' leh 'progesteron' te hi hmeichhe chi bawm (ovary) hian a siam chhuak a, heng dawihlo chihnih inlumlet hian thi neih dân leh hmeichhe naupai kawngah kawngro nasa takin a a ni. Estrogen hi hnute than nân a pawimawh a, rei tak thisena a châmbân chuan hnute ngáwt a thlen thei thung. Naupai danna damdawi (oral contrceptive pill) pawh hetiang dawihlo tho hi a nih avangin a hmáng reiho zingah hnute ngáwt hi a awm duh bika ngaih a ni.    
2. Thau lutuk leh rih lutuk : Hmeichhe thau deuh pawh hi an thisenah dawihlo 'estrogen' a sân thin avangin hnute ngáwt an vei duh bik, upat lam thi hul hnuah a ni zual.    
3. Ei-in (Diet) : Zirmi(researchers)-te chhut dânin sa thau leh ke pali nei sa(red meat), thil rep(meia ur ro) ei nasáte hian hnute ngáwt an vei duh bik. Heng chaw thau pai tam lo, thei leh thlai tharlâm ei tâmte hian an vei tlem deuhin an ngai.    
4. Taksa sawizawi (Exercise) : Hunbi neia taksa sawizawi leh chet(nitin minit 45-60 tal) hian hnute ngáwt vei lo turin a pui theia ngaih a ni.    
5. Zu (Alcohol) : Hmeichhe zu in thin hian hnute ngáwt an vei hma bawk. Zu hian thin hnathawh a tibuai a, chu chuan 'estrogen  metabolism’ a tibuai theiin thisenah estrogen a lo sân phah thin avangin hnute ngáwt a awm hma.    
6. Meizûk (Smoking) :  Meizûk leh vaihlo hman thin chi hrang hrang hian taksa hmun dang ang bawkin hnutêah pawh nghawng tha lo a nei thei.    
7. Lungkham ngah (Sress & anxiety) : Vei neih rûn leh rilru hahte hian hnute ngáwt an vei hma bik an ti tlat bawk. Rilru engthawl takte hi an taksa raldo khawl (immune system) a chak bik avangin ngáwt leh natna dâng an vei mawh niin mi thiam ten an ngai. Tawngtai leh rilru sawizawina dângte pawh hi a tangkai thei niin an sawi.
Thunun theih lohte:    
1.. Hmeichhia (Gender) : Hmeichhia ten hnute ngáwt hi an vei tlángpui, mipa tán vei ngai loh chu a ni bik lo. Hmeichhiaah hian dawihlo estrogen leh progesteron-te hnathawh a inlumleh nasat bik vanga hmeichhiaten hnute ngáwt hi vei tam bik niin mi thiamten an ngai.    
2. Kum upa ( Age) : Ngáwt dang ang bawkin hnute ngáwt pawh hi kum a tam chuan vei a awl bik. Hnute ngáwt hi hmeichhia kum 30 leh kum 39 inkârah mi tlemte, 0.44 % chauh vei mai thei dinhmunah an ding a, kum 60-ah chuan 43.5 % lai vei hlauhthawnawm an ni thung.    
3. Hnam leh Chi (Race) : Mingo hmeichhiate hian mihâng leh Asia mite aiin hnute ngáwt hi an vei tam zawka ngaih a ni.    
4. Chhungkuaa vei awm (Family History) : I chhungkhat hnaivai zinga hnute ngáwt vei an awm a nih chuan nang pawhin i vei ve mai a hlauhthawnawm thei.    
5. Inhem (Radiation therapy) : Ngáwt chi dang avanga awmbawr hem (RT) lo tawk tawhte hian hnute ngáwt hi an vei duh bawk.    
6. Thisena Estrogen awm rei : Nau pai lova lengtûl te, hmeichhe thi nei hma bik te, upat hnua thi nei rei/hul harho (late memopause) - te hi an thisenah Estrogen a tam rei bik avangin hnute ngáwt hi an vei duh bik bawk.

Hnute Ngáwt chu engtia hriatchhuah nge?

Hnute ngáwt hi hriatchhuah hmâ chuan enkawl dam harsa lo tak a ni. Chuvângin inrinhlehna nei emaw, inringhlel lem lo pawh kum upa lamah chuan inentir fo hi thil pawimawh tak a ni, kum khata vawikhat tal inentir a, mamogram screening neih thin a tha. Mahnia in ekzam thiam pawh a tangkai thei hle bawk. Doctor ekzamna atang leh mahnia inekzam atanga rinhlelhawm a awm chuan X-ray, mamogram, CT/MRI/Ultra sound scan-te hmangin a báwk lendân leh a darh tam dân a hriat theih. A báwk atanga tîsa them lak(biopsy) a, enlennaa enin ngáwt a ni ngei tih finfiah thin a ni.

Hnute Ngáwt Enkawl Dân:

Enkawlna hi a báwk len dân leh a darh zau dan azirin a dang thei. Hnute ngáwt hi zai(surgery) hmanga enkawl phawt a, damdawi(chemotherapy) emaw hem(radiotherapy) emaw hmanga enkawl zui leh thin a ni ber, damdawi leh hem hman kawp ngai pawh an awm thei bawk.

Hriattûr pawimawh:

Hnute ngáwt laka i him theih nân a chunga kan sawi ngáwt awmtir theitu(risk factors), zinga thunun theihho lakah khian inthiar fihlim hrâm tum ang che. Ei leh inah fimkhur la, vaihlo leh zû lakah inthiarfihlim la, i taksâ rit lutuk tur véng uluk la, i taksa sawizawi thain a tawk chauhin che (exercise & physical activities) thin bawk ang che. Nau i neihin a rei thei ang ber i hnute tuiin naute chu i châwm thin bawk dawn nia (nau hnute pe lai nute thisenah hian estrogen a hniam). Kum 40 chunglam leh hnute ngáwt vei mai thei mi(risk group) i nih chuan kumtin doctor bula screening neih thin a tha.
By lalsiampara sailo
Learn more »

Mihring taksa in siam chhoh dan


*KAN TAKSA BUNG HRANG INTHLÂK DANGLAM DAN*
- Valpuia Leo Chawngthu





@@. Nausen hian puitling aiin Lei (toungue) ah hian hriatna an ngah zawk.
@@. Thla 7 an tlin hma chuan nausen hi hmeichhia aiin mipa sam a țhang chak zawk.
@@. Naute hi a Nu in a pai tirh ațanga a pian chhuah inkar rih lam hi maktaduai 5 velin a inthlau.
@@. Nu pum chhunga  a awm lai hian naute hi a kutzung hmawr hmangin a inbin kual a, a inhai kual ve țhin.

@@. Naute a lo pian chhuah chiah hian a puitlin huna a Lu len lam tur hmun 4 a țhena hmun 3 tiat vel a rawn pian chhuahpui țhin. A lu rih lam chu a taksa hmun 4 a țhena hmun 1 vel a ni.
@@. Naute la  țawng thei lo te hian an Nu te țawng hman ni lo țawng (language) dang an thliar hrang ve thei.

@@. Kan Mit hi kan pian chhuah hlima kan put bak a țhang tawh lo. Kan pian hlima kan mit leh tuna mi hi a intiat reng.

@@. Kum 2 kan tlin hian kan Thluaka hriatna thazam chu a letin a lo pung a. A chak lam pawh a let tho. Kan puitlin hnu ah pawh kan thluak a chak ang zelin thahrui a mamawh pawh a pung ve zel a ni.

@@. Naupang hi kum khata hun țhen hrang hrang zingah Țhâl laiin an țhang chak bik.

@@. Kan pian hlim ațangin kan țhan len dan a pangngai reng lo va. A tlangpuiin Kum 2 velah kan țhang chak a, a hnu ah a muang leh deuh a. Kum 13 vel ațangin kan țhang chak leh a ni

@@. Hrisel țha pangngaia țhan chak theihtawpin  mipa naupang hi kum khat chhungin inches 3.5 velin an țhang thei a. Hmeichhe naupang hi inches 3 velin an țhang thei bawk.

@@. Tunlaia Australia rama naupiang te chu harsatna dangin a tlakbuak loh chuan kum 83 vel zel dam tura beisei an ni.

@@. Kum 1901 ah khan khawvel mihring 100 zela 1 chu kum 60  dam thleng țhin an ni a. Tunah chuan Japan ramah chuan mihring 100 zela 20 chu kum 60 an dam thleng tawh.

@@. Mihring cheng tam dan ațanga chhutin Italy rama Sardina thliarkar chu kum 100 chung lam awm tamna ber a ni.
° ° ° ° ° ° ° ° ° ° ° ° ° ° ° ° ° ° °
Learn more »

HMANGCHANG



*HMANGCHANG:*
1. Bucket-a tuilum dah that reng i duh chuan Newspaper hlui thuah hnih/thum emaw in chhin phui tlat rawh.
-------m-------
2. Glass no pahnih alo inthuah beh tlat chuan a chhung zawk no chhungah khan tui vawt thun la, a pawn lam no chu tui lumah chiah ang che.
---------m--------
3. I bakcheh hmanlai kha a hriam vara awm reng tir theih nan sand paper(lehkhathap) chep thin ang che.
----------m--------
4. Bel, dekchi etc chhuan balh leh ung khuk tawh te chu chi nen nawt thin la, a fai tha duh hle.
---------m---------
5. Fridge kawngkhar sira rubber invuah kual zei zeiah khan Talcum powder hnawih/ theh thret thret la, a dum val kual thin chu a reh bakah a phui tha sawt ang.
---------m---------
6. Bottle chhung fai lo tih fai nan Alu chhum hmin khehna thun luh a , thin vak tur.
---------m---------
7. Flask(tui lum vawn thatna) hi hman loh reia a awm chuan a rimchhe ve thei a, vinegar no chanve thun la darkar chanve hnu ah tui thianghlimin tleuh leh ang che.
---------m---------
8. Cooker chhung dum thin hi a awm loh nan tengtere tui tlem emaw lemon tui tlem emaw telh ang che.
---------m---------
9. Atta hrik a, a hraw lam paih mai tur hi bel mawm silfaina nan a tha khawp mai. Hmang ve chhin teh.
---------m---------
10. Renchem thil thu ah insukna sahbawn bang nawi paih mai tur hi dahkhawm la puan pan te in funkhawm la thleng sil nan a hman zel theih e.
---------m---------

*HMANGCHANG:*
1. Burchhin hawn harsa tak hi a letling zawngin a chhin lam chu tuisa ah chiah la, nghet taka i vawn theih nan pawnchhe nem huh emaw rubber glove bun la awlsam takin i hawng thei ang.
---------d---------
2. Fridge chhung rimtui lo tih reh nan meihawl dip dah a tha.
---------d--------
3. Fridge-a balhla dah hi a kawr a duk hma hle nachungin a chhung tak erawh a tha rei tho.
---------d--------
4. Thil keh awlsam hi chawhtawlh ah i sil chuan a mawngah towel phah la tihpalh leh keh lakah a him bik.
--------d---------
5. Tui herhna (tap) phuilo hi a intialna laiah khan petroleum jelly tat rawh.
--------d--------
6. Bel chhung bal dum uk khuk ah hian tomato emaw sunhlu emaw chhuang la a fai a ti zia awm thei.
---------d--------
7. Bel nawh tlet nan thingzai nawi, favai leh thingpuife hman hnu hi a tha ve tlat.
---------d---------
8. Mombati hi fridge ah dah thin la, a tlo bik a nia.
---------d---------
9. Kawngkhar kawpza ri bengchheng ah hian pencil laimu(lead) hi tat thin rawh.
---------d---------
10. No keh thei chi a thingpui sulhnu ung deuh thin hi i sil hma in chi-in nawt hmasa ang che.
---------d---------
Learn more »

TYPHOID DAMDAWI



*TYPHOID DAM DAWI KA HRIAT VE TE:*_
_Ramhmul damdawi group_

_*1. Bawkbawn rawh hmin regular tak a ei. Bawkbawn țial a tha bik tih a ni bawk.*_

_*2. Hnahkiah pil/hawng chhum tui zan mut dawnah thingpui in no chanve a in* (karkhat chhung vel tal)_

_*3. Vawk mit leh khawi zu pawlh* (a zawnin zan thum tal) *in.*_

_*Typhoid i nei a nih chuan khing zing a i rin ber khi han ei/in chhin ve teh, i lo ngeih ve mial mai thei a sin!*_

_Side effect a awm chuang lo a nia. I ngeih loh pawhin ngaiawh a ni mai, mi tam takin an dampui tawh._

_*ML Chhangte*_

Learn more »

MIZO OFFICE HRANG HRANG PHONE NUMBER





Mizoram a office pawimawh phone number.

♻ AIR & DOORDARSHAN KENDRA:

EPABX Room, Tuikhuahtlang-2323148

Fax (News)/News Room Tuikhuahtlang.- 2322251

AIR Fax-2310181

Control Room, Tuikhuahtlang-2322329

Duty Room, Tuikhuahtlang-2322343

AIR Live-Phone-in.- 2322515/2323418

Doordarshan Kendra, Durtlang- 2361110/2361101 (Fax)

♻ PETROL PUMPS:

AOC Mizofed, Treasury Square- 2322181

Hauva Filling Station, Bawngkawn.- 2348259

Hrangbana Petrol Pump, Bawngkawn.-2341025

Zangena IOC, Ramhlun North-2340574

Lalsangliana, Edenthar- 2345103/9436150145

K. Lalghakliana, Kulikawn- 2301726/9436141939

M/S Lalbiakliana, Ramhlun 'S'- 2306149/9436142033

Lalboi Filling Station, Hunthar- 2306961

M/S Singson Filling Station, Hunthar - 9436151530/9862378708

Police Petrol Pump, Hunthar-2341340

Lengpui Filling Station- 9862755091

Airport Road- 9436190864

♻ BUS & TAXI ASSOCIATIONS:

ZTOA Office- 2323435

Aizawl City Bus Office- 2325957

Mizorarn Track Owners Association-2327902

♻ ELECTRICITY COMPLAINT:

Aizawl (South)Thakthing- 2327631/2315093/2322622

Aizawl (South-II) Tlangnuam- 2327631/2310881

Aizawl (North), Chaltlang- 2341374

Aizawl (Central)Electric- 2322174

Aizawl (West) Dawrpui Vengthar- 2342157

Luangmual- 2330272

♻ MEDIA/NEWS AGENCY:

LPS Vision- 2341040

ZONET- 2346000/2346999

DIPR-2323206/2323190/2323191

PTI- 2322341

Vanglaini- 2340112

The Aizawl Post- 2341869/2345343

The Zozam Times-2301767

Evening Post. -2347550

Hnehtu.-2322634

Tawrhbawm - 2322259

Mizo Aw - 2319380

Mizo Arsi - 2300084

Romei - 2322143

♻ NGO / SOCIAL ORGANISATIONS:

Synod Rescue Home, Durtlang -  2361144

Hmangaihna In, Durtlang -  2361192

Agape Centre, Durtlang - 2361571

TNT, Zuangtui - 2354075

Hermon Children Home, Durtlang - 2361557/2361143

Muanna In, Mualpui - 2326942

Servant of God (SOG), Durtlang - 2361106

Youth Internet
Ministry - 2301254

Damna In (ZDU),
Zuangtui - 2350518

Central YMA - 2326973/2322869

CHAN, Tuikual -2326160/2327609

Mizo Upa Pawl (MUP) - 2323729

MHIP - 2323464

Hmeithai Association, Republic Veng - 2323093

SHALOM, Chaltlang - 2341941/2346523

VOLCOMH - 2322678

CASA, Durtlang - 2361246

Mission For Social Reforms,Tuikual 'N' - 2313515

Mizo Student's Union(MSU) - 2314693

Mizo Zirlai Pawl (MZP) - 2316853/2328660

Mizoram Journalist Association(MJA) - 2324547

Social For Rehabilitation of Spastic Children - 2325267

The Leprosy Mission, Aizawl - 2327131

Zoram Evangelical Fellowship(ZEF) - 2340771

♻ BANKS:

State Bank of India (Main Branch) - 2322119/2316862

State Bank of India (Dawrpui Branch) - 2321704

State Bank of India (Bawngkawn Branch) - 2340754

State Bank of India (Mission Veng Branch) - 2313234

MRB (Main Branch) -  2346457

MRB (Treasury Branch) -  2301828

MRB (Vaivakawn Branch) - 2346367

MCAB (Main Branch) - ... 2326301

MCAB (Dawrpui Branch) - 2325518

MCAB (Treasury Branch) - 2326301

MCAB (New Market Branch) - 2327652

MCAB (Bawngkawn Branch) - 2347943

MUCO Mam Branch -  2343475

UCO Main Branch -  2322810

Vijaya Bank, Main Branch -2322326

NABARD, GM -  2340815

♻ CARGO TRANSPORT & COURIER SERVICE:

ABC -  2322794/2322434

ATC - 2341328

Doars Transport - 2341029/2322316

M/S Freight Carriers -  2340966

Road King (Pvt. Ltd.) - 2341029

Capital Commercial Service - 2340045/2340166

Desk to Desk Courier - 2340166/2340793

Over Nite Courier -  2342194

Overseas Courier Service -  234846

DTDC Courier & Cargo - 2317385/9436384059

M/S. Blaze Flash Couriers Limited - 2306915/9612169725
9615819361

GMS Express Courier & Cargo Pvt.Ltd - 2305158/9856044016

♻ BUS STATION ENQUIRY:

Mizoran State Transport (MST) - 2322226

Caravan - 2344822

Mizoland - 2320967(0)2328966

TS Travels - 2341710

Ahimsa Travels - 2354623/2322841/2320975

Capital Travels - 2340166/2340045

Jaganat - 2350113

Grey Hound Travels & Finance  - 2348020/2348055/2322407

Lamtluang Travels - 2329390

Joshua Travels - 2315419/2315752

♻ HALLS/CONFERENCE HALLS:

Synod Conference Centre - 2323123

Press Club - 2324547

Aijal Club - 2322238

VanapaHall - 2322081

Seretariat Conference Hall - 2325291

Hotel Chief Conference Hall - 2341097/2346418

I&PR Conference Hall - 2323191/2323206

Cooperative Conference Hall - 2348017

Horticulture Confe. Hall - 2326379

Engineer Clup - 2321996

PIB Media Centre - 2322323

Agriculture Confe. Hall -  2322554

♻ GOVERNMENT GUEST HOUSE:

Circuit House, Khatla - 2322397

State Guest House, Chaltlang - 2349979/2340131

Tourist Lodge, Chaltlang - 2341083/2349421

Tourist Lodge, Berawtlang - 2352067/2347567

MLA Hostel (VIP),Khatla - 2323233/2323299

Sainik Rest House, Khatla - 2322129

Tourist Home/Yatri Niwas, Luangmual - 2332263

Chakma House - 2340769

Lai House, Bungkawn - 2335225/2325432

Chakma House, Hunthar - 2340769

Mara House, Zotlang -  2326024

Assam Rifle Brigade Exchange - 2322548/2322590

Pushpak - 2341424/2341425

♻ WATER SUPPLY:

P.H.E. Control Room, Tuikhuahtlang - 2322885/2329902

E.E. Distribution Div. P.H.E - 2322173

♻ TELEPHONE:

Computerised - . 2327000/2325000

Customer Care Centre - ... 2317199

Enquiry - 197/2328023

Fax Service - 2323491

Phonogram - 2322305

STD Complain - 182/2325111

Telegraph Service - 2323500

Telephone Complain - 198/2322164

Trunk Booking - . 180/2322305

♻ POLITICAL ORGANISATION:

Mizo National front (MNF) -  2322153/2322228

Mizoram Pradesh Congress Committee - 2327617/2333167

Mizoram B.J.P - 2316635

Mizoram People Conference(MPC) - 2322740

Zoram Nationalist Party(ZNP) -  2313155

♻ SYNOD OFFICE:

2326372/2322285/ 2335821(EPABX)& 2324448
91 -0389-2322132

Hindi Bible School Bawngkawn - 2306154

♻ BAPTIST CHURCH OF MIZORAM

Secretary i/c Gen. Adm, Serkawn (0372) 220246

General Secretary, Serkawn (0372)221178/220245

Asst. GS. i.c Serv.Department 2342252

i/c Mission & Evangelism Director, Comm. Department - 2342250

Director, Christian Education - 2342157

Director, Home Mission - 2342158

Manager, Baptist Press, Serkawn - 2342667

Man. Baptist Bookroom - (0372)2342405

Co-ordinator, Pastoral Min. - (0372)2342324

Office Superintendent Executive - (0372)2342668

Secretary Aizawl - (0372)2342269/2323484/2321415/2330327

♻ ROMAN CATHOLIC

Christ The King's Cathedral, Kulikawn - 2322260/2326214

Bishop Stephen Rotluanga, Ramthar Veng -  2347199/2342265 

Secy to Bishop (Phone/Fax) 2342257

♻ SALVATION ARMY

Headquarters Office, Aizawl - 2322290

Territorial Commander  - 2326123 (FAX),2322964(0)2322879(R) 

Chief Secretary Quarters -  2314164

♻ PARA-CHURCH BSI.

, Aizawl Auxiliary - 323210

ECMExe. Secretary, Saiha - (03835)(0)22066 (R)25011

UPC of Mizoram Office, Aizawl - 2349044

UPC. NorthEast Dist. Office Aizawl - 2340154

IKKExe. Secretary Lawngtlai - (03835)232367

IKK Gen. Hqrs. Aizawl - . 2326344

L3C Gen.Exe. Secy Lawngtlai - (03835)(0)232219(R)232217

He Leprosy Mission, Aizawl - 2327131

" Day Adventist Office, Aizawl - 2349916/2344993/348542

LE F Office, Aizawl -  2340771

CASA,Durtlang -  2361246

♻ BSNL TELEPHONE:

Telephone Complaints- 2325000/2327000/325111(BB)

Broadband Complain - 2316222

Telephone Enquiry-197/2328023

Trunk Booking-180/2322305

Telegraph Service- (STT) 2323500

Customer Care Centre-2317199

                              C/p

Learn more »

INDIAN ARMY TE

Image result for indian army girls

FreDy Lalrinmawia Renthlei
✍✳✍
HRIAT VE ATAN  INDIAN SEVEN PARAMILITARY FORCE AND THEIR ROLE.
1. Assam rifle (AR)
India rama paramillitary upa ber ni in. 1835 khan din ani. Tun ah hian ministry of home affairs hnuai ah battalion 46 an nei mek ani. An thawh ber chu counter insurgency leh border security operation lam ni in, 2002 tang khan km 1643 a thui indo-mynmar border an cover bawk ani.
2.BORDER SECURITY FORCE (BSF).
1965 tir lam indo-pakistan war lai vel a din ni in tun ah hian 2.4 lakh vel an awm mek ani. Anni hi paramillitary force dang te ang tho in an hotu lu te chu indian police service atang a lak an ni. First wall of defence of territories ti in an koh thin bawk.
3. Central Industrial Security Force (CISF)
An hnathawh chu Public sector venhim lam ani a, 300 industrial unit vel an veng mek ani. Khawvel a Industrial security force lian ber ni in 165000 vel an awm mek ani. Tin indian rupee/curency siamchhuahna hi an mahni ho hian an veng bawk ani.)
4.Central Reserve Police Force (CRPF)
India ramchhung hel te bei tur leh state police te tanpui tur a din an ni a, tin un peace keeping missiin ah pawh an kal thin bawk ani. tun hma chuan india-pakistan border an veng thin a. 1965 a bsf an lo pian hnu khan ramchhung lam counter tur a tih ni ta ani.
5.Indo-Tibetan border Police(ITBP)
Kum1962 indo-china war zawh hnu a din ani. Border a ruihhlo tawlh ruk te, danlo a ramchhung luh tum te an veng a, tin indo-tiber border leh china border a mountain region vel an veng ani. Tin ITBP te hi disaster management lam ah pawh train ni in un peace keeping mission an kal ve bawk ani.
6.National Security Guard (NSG)
Kum 1984 a din ni in indira gandhi thahna te, operation blue star lo thlen a tang a din ani. counter terrorism lam an khawih a black cata ti a koh thin an ni bawk.
7. Sashastra Seema bal (SSB)
kum 1963 a din ni in indo-bhutan border te, indo- nepal border te an veng ani. 2014 a tang chiah khan hmeichhe combat officer a recruit phalna ssb tan bik india sorkar in ape ani.
Learn more »

DL MOODY KAM CHHUAK

🌎🌎🌹🌎🌎

DL MOODY A THUHRILTU LAR TAKIN KHAWVEL PA HO TE HNENA A THUROCHHIAH HI ULUK TAKIN CHHIAR RAWH LE.

1) 🌳Ngaihzawng i ngah avang khan i luck tihna a ni lo; hmeichhe lawm leh mi bum ching i ni zawk..🌳

2) 🌳Mipa dik tak chuan a damchhungin hmeichhe pakhat chauh a nei thin(in boralsanna te a nih ngot loh chuan​)..🌳.

3) 🌳I zei avang khan mipa dik tak i ni ngawt lo; mipa dik tak chuan mawhphurhna an tlanchhiatsan ngai lo🌳​

4) 🌳Nupuia i neih loh tur chu nuthlawi turin kalsan suh​....🌳

5) Pawnfen phenah hian mipa hlimna chang ni lo, rul tur nei hlauhawm tak a awm chawk​.🌳

6) 🌳Mipa tak tak chuan thu an sawi ve sep sep ngai lo​.🌳

7) 🌳Mipa dik tak chuan sum deh chhuah dan tur an dap a; mipa mawl erawh chuan nula tam tak mutpui dan tur chauh an dap thung​.🌳

8) 🌳Khawvel hian mi hlawhtlingte a chawimawi thin; tuma'n ngaihzawng ngah an la chawimawi ngai lo. 🌳

🌳Ngaihzawng ngah chu hlawkna tak tak awm si loa hun, sum leh tha sen thlawnna mai a ni.🌳
*Enge i dinhmun ve le*

Learn more »

MIZO MIHMASATE PART 1


*Mizo zînga mi hmasa berte :*
1. *Matric* pass hmasa ber :
Thanga (1911)
2. *B.A.* pass hmasa berte :
Hrawva leh Lianhnuna (1924)
3. *M.A.* pass hmasa ber :
Pu Khawtinkhuma (1939)
4. *MBBS :*
Mipaah Dr Tlanglawma (1953)
Hmeichhiaah Dr Lalengi Khiangte (1964)
5. *Vety Doctor* hmasa ber :
Dr P.S. Dahrawka
6. *Bachelor of Engineer (B.E)* hmasa ber :
Robula (1960)
7. *Indian Administrative Service (I.A.S.)* (conferred) hmasa ber :
Lalhmingliana Tochhawng (1951)
8. *Indian Administrative Service (I.A.S.)* (inziak tling) hmasa ber :
Jamchawnga Nampui (1955)
9. *Indian Foreign Service (I.F.S)* hmasa ber :
K.C.Lalvunga
10. *Indian Police Service (I.P.S.)* hmasa ber :
Rokunga Chawngthu (1962)
11. *Mizo Chief Secretary* hmasa ber :
Lalhmingliana Tochhawng (Himachal Pradesh-ah)
12. Mizo zînga *Mizoram Chief Secretary* hmasa ber :
Lalkhama
13.  Mizo zînga Mizorama *Director General of Police (DGP)* hmasa ber :
Pu M.Tumsanga
14. *Inspector General of Police (IGP)* hmasa ber :
Rokunga Pachuau
15. *Padma Shree Award* dawng hmasa ber :
A. Sawihlira
16. *Advocate* hmasa ber :
A. Thanglura (1954)
17. Mizo Academy of Letters (MAL)-in *Book of the year* atâna a thlan hmasak ber :
*Ka Lungkham*
By B.Lalthangliana (1989)
18. *Dictionary* siam hmasa ber :
J.F. Laldailoa
19. *Olympic-a* India aiawha tel hmasa ber :
C.Lalremsanga (1992)
20. *Mt. Everest* tlâng lâwn chhuak hmasa ber :
David Zohmangaiha
*To be continued...*
Learn more »

SITE WARNING!

Site Upgrade mek ani a, Page error leh Menu Items leh shortcut dah fel loh leh Error neuh neuh ala awm mek a. Tlawh tute hriatthiamna ka ngen e.